Sinds 2006 zijn Nederlandse scholen bij wet verplicht aandacht te besteden aan ‘actief burgerschap en sociale integratie’. Burgerschapsvorming moet jongeren de basiskennis, vaardigheden en houding bijbrengen die ze nodig hebben om nu en straks actief te kunnen meedoen in een pluriforme, democratische samenleving. Burgerschapsvorming is vastgelegd in de kerndoelen van de onderbouw en in de eindtermen voor de bovenbouw van het voortgezet onderwijs. Burgerschapsvorming is geen apart vak. Alle schoolvakken moeten hieraan een bijdrage leveren, dus ook de bètavakken.
Burgerschapslessen in de bètavakken zijn gericht op het verwerven van ‘wetenschappelijke geletterdheid’: het vermogen van mensen om kritisch om te gaan met omstreden wetenschappelijke kwesties wanneer deze nu of later in hun leven voorkomen. Denk hierbij aan het vormen van een onderbouwde mening over vraagstukken m.b.t. klimaat, gezondheid, technologische innovaties enzovoort, en het volgen van de maatschappelijke discussie hierover.
ENGAGE is een Europees project dat lessen heeft ontwikkeld over actuele kwesties in de maatschappij. Onderzoek heeft uitgewezen dat leerlingen gemotiveerd worden door deze lessen en diverse relevante vaardigheden ontwikkelen, zoals: omgaan met strijdige informatie, afwegen van waarschijnlijkheid en risico, perspectiefwisseling, (morele) argumentatie, dialoog en reflectie. De lessen zijn voorzien van een docentenhandleiding, een PPT presentatie en diverse leerling materialen, dus direct klaar voor gebruik in uw klas. Hieronder kunt u dit lesmateriaal vinden, en een korte samenvatting.
Hierbij gebruiken de leerlingen hun kennis over aardse hulpbronnen en passen zij wetenschappelijke vaardigheden toe voor het bedenken van een manier om telefoonfabrikanten over te halen om milieuvriendelijke telefoons te ontwikkelen.
Muggen kunnen ziektes als malaria, knokkelkoorts en het zikavirus overdragen van mens tot mens. Is het misschien een optie om alle muggen die ziektes meedragen uit te roeien?
Leerlingen passen hun kennis toe over de invloed van astma op het gasuitwisselingssysteem en gebruiken dit om bewijs te onderzoeken en om te beslissen of dierproeven essentieel zijn voor de ontwikkeling van nieuwe astmamedicijnen.
Leerlingen passen hun kennis van de deeltjestheorie toe om te beslissen of uitgeademde nicotine de niet-rokers in de buurt kan bereiken en leren de risico’s te beoordelen.
In deze oefening beslissen leerlingen of ze het eens zijn met het verbod op fracken. Ze passen hierbij hun kennis van de eigenschappen van gesteente toe om te beslissen of de stoffen door het fracken in het water kunnen komen en leren ze hun meningen te rechtvaardigen.
Zou een oud virus het menselijk ras kunnen vernietigen? In deze oefening leren studenten hoe ze bronnen kunnen onderzoeken om feiten uit de wetenschap te onderscheiden van fictie.
In deze oefening zullen leerlingen het bewijs voor de oorzakelijke verbanden tussen suikerconsumptie, obesitas en ziekte gebruiken om de voor- en tegenargumenten af te wegen betreffende het verbod op de verkoop van suikerhoudende dranken aan kinderen onder de 18 jaar.
In deze oefening gaan leerlingen aan de slag als onderzoekers voor een tv-programma en bereiden ze een rapportage voor over de bewering dat zonnebanken huidkanker veroorzaken.
De leerlingen hebben een keuze: een elektrische auto kopen, een waterstofauto kopen, of een auto die rijdt op biodiesel. Wat is het beste? Leerlingen overwegen de opties en kiezen een winnaar.
Leerlingen gebruiken hun kennis van chemische reacties om de verbrandingsproducten van een dieselmotor te voorspellen. Vervolgens ontwikkelen ze hun communicatievaardigheden, door middel van een korte video waarmee zij autokopers overtuigen geen dieselauto’s te kopen.
In deze oefening zullen leerlingen een menukaart voor de schoolkantine maken, die naast gebruikelijke gerechten ook smakelijke opties met insecten bevat. Kunnen ze overtuigende communicatie en hun kennis van natuurlijke bronnen gebruiken om leerlingen te laten kiezen voor insect alternatieven?
Photonics
Maak een infrarood handschoen waarmee je een robot kunt besturen, leer hoe je een hologram kunt maken, laad je smartphone met een zelfgemaakte solar tracking system.
Tijdens het Europese project PHABLABS 4.0, zijn verschillende workshops ontwikkeld. Deze workshops en projecten kunnen gebruikt worden tijdens reguliere lessen, maar werken ook goed voor STEM projecten.
Op deze pagina vind u alle instructies en materialen van sommige workshops.
De andere workshops zijn te vinden op het open-source website: PHABLABS 4.0 website.
Lesmateriaal Energiehelden
De Provincie Zuid-Holland en EIC Mainport hebben met deze onderwijscyclus voor ogen om de energietransitie zichtbaar te maken. Dit speelt een grote rol bij het teweegbrengen van een positieve verandering in het gedrag en de houding van leerlingen ten aanzien van duurzame energie en hun energieverbruik. Daarbij worden de leerlingen uitgedaagd om hun eigen energietransitie onder handen te nemen.De doelgroepen waar De Energiehelden Onderwijscyclus zich op richt:
Leerlingen van de het Voortgezet Onderwijs.
Primaire focus is op: HAVO 1,2,3
Secundaire focus is op: VMBO 1,2 en VWO 1,2,3Er wordt rekening gehouden met de differentiatie van de niveaus door verschillen te maken in de moeilijkheidsgraad van de vraagstellingen in de activiteiten.Leerlingen doorlopen een onderwijscyclus, die bestaat uit een introductieles op school (Les 1), gevolgd door een excursie naar het EIC Mainport Rotterdam, of een energieheld bij u in de buurt of het spelen van het spel op school (Les 2) en een vervolgopdracht over de aanpak van hun eigen energietransitie (Les 3).
Het programma is ook toegankelijk voor scholen die niet in de omgeving van het EIC gevestigd zijn. Daarom is de onderwijscyclus voor die betreffende scholen zodanig ingericht dat een bezoek aan het EIC wel gestimuleerd wordt, maar geen verplichting is.
Het volledige lespakket bestaat uit de volgende onderdelen
● Docentenhandleiding
● Verantwoording bij het lesmateriaal
● Lesopbouw per onderdeel
● Slide deck
● Werkopdrachten
● Impactmeting vragenlijst
● Ouderbrief
Via een e-mail naar het Bètasteunpunt Zuid-Holland kunt u het u een link ontvangen naar het gehele lespakket.
Mocht u onvolkomenheden tegenkomen of aanvullingen hebben dan horen wij het graag, dan zullen wij dit aanpassen in de bestanden.
De toekomst van duurzame teelt & levende technologie
Tech ontmoet plant: hoe planten, chemie en technologie verbonden zijn
Ben jij bèta-docent? Ontdek hoe de glastuinbouw werkt aan een duurzame toekomst. In deze bijeenkomst laten experts uit het werkveld zien hoe ziekten, plagen en onkruiden voorkomen kunnen worden zodat daarmee in de toekomst geen bestrijdingsmiddelen meer nodig zijn. we gaan in op het onderzoek naar verduurzaming en innovatie in de glastuinbouw. De plant staat centraal en alles rondom de plant kent een balans, een wereld waarin alle bètavakken elkaar raken.
Deze bijeenkomst biedt volop raakvlakken met:
🌿 Biologie – plantfysiologie, weerbaarheid, ecologie en plaagpreventie
⚗️ Scheikunde – biochemie in plant interacties, reacties zoals fluorescentie
⚡ Natuurkunde – energiestromen, fotonica, elektriciteitsopwekking en lichtspectra
🤖 Techniek – automatisering, sensortechniek, IoT, robotica, AI en innovative kasontwerpen
Keynote Tom Prins, beleidsspecialist Plantgezondheid Glastuinbouw Nederland – Actuele ontwikkelingen rond het thema plantgezondheid
– Wet- en regelgeving
– Plantgezondheid en techniek
– Innovaties: ingaand op UV-techniek, stofzuigers, lasers
– Programma Weerbaar telen
17:30 – 18:15 uur
Netwerkdiner
18:45 – 20:00 uur
Workshop door Frank van der Helm, associate lector levende plantsystemen InHolland: Laat je meenemen in de workshop Weerbaar telen: over het leren begrijpen van aliens, Hoe planten communiceren met elkaar, met andere organismen en hoe we in de tuinbouw technologie inzetten om die communicatie af te luisteren om de teeltstrategie te verbeteren. Tijdens de workshop opent Frank luikjes naar interessante invalshoeken voor plantkundige voorbeelden in lessen biologie, maar ook natuurkunde, scheikunde en techniek. Met o.a.
• My plant is an alien
• De wereld van een plant
• 007 spionagetechnologie voor telers
• Visie op data gedreven gewasgezondheid
Datum: 12 maart 2026
Tijd: 16 – 20 uur Locatie: World Horti Center, Europa 1, 2672 ZX in Naaldwijk
Lezingenmiddag leerlingen en docenten natuur- en sterrenkunde
LeNS lezing Contact.VWO
De onderzoeksinstituten LION en Sterrewacht in Leiden werken samen in Contact.vwo (contact punt vwo) voor de verbinding met het voortgezet onderwijs. In de LeNS lezing worden bovenbouwleerlingen en hun docenten bijgepraat over de actuele Leidsde Natuur- en Sterrenkunde. Dit jaar focust de LeNS op de honderdste verjaardag van het fenomeen spin. Nu spin ook in het examenprogramma natuurkunde zit kunnen we alle leerlingen op weg helpen en daarnaast een tipje van de sluier oplichten dat er nog veel wonderbaarlijks te ontdekken valt.
Doel & Resultaat
Leerlingen en docenten inspireren in het vakgebied natuurkunde en sterrenkunde en de aansluiting met de universiteit versterken.
Programma:
12:45 Inloop
13:15-13:45 eerste lezing (natuurkunde)
13:55-14:25 tweede lezing (sterrenkunde)
14:35-15:05 pauze
15:15-15:45 derde lezing (natuurkunde)
Afsluiting en 16:00 einde programma.
Data, tijd & locatie:
De bijeenkomst vindt plaats bij het Huygens gebouw van Universiteit Leiden
Aanmelden:
Elke docent kan zich met twee leerlingen aanmelden. Heeft u meer geïnteresseerde leerlingen? Meld die dan aan voor de reservelijst. Aanmelden kan tot dinsdag 30 september via https://forms.office.com/e/iixjQCgcyx. Daarna geven we zo snel mogelijk door welke leerlingen van de reservelijst mee kunnen komen.
Voor meer informatie over de activiteiten van Contact.vwo en aanmelden voor de nieuwsbrief kunt u contact opnemen met Lianne van der Meer. Zij is bereikbaar via meer@physics.leidenuniv.nl.
Docentenbijeenkomst Natuurkunde
Natuurkunde bijeenkomsten Contact.VWO
De onderzoeksinstituten LION en Sterrewacht in Leiden werken samen in Contact.vwo (contact punt vwo) voor de verbinding met het voortgezet onderwijs. Drie maal per jaar organiseren we een docentenbijeenkomst. Tijdens deze avonden vieren we het docentschap met een inhoudelijke lezing (afwisselend een sterrenkundig of natuurkundig onderwerp), een feestelijke maaltijd en een blok met kleinere onderwerpen. Jullie zijn onze gast en we willen graag dat je komt. Aan de avond zijn dan ook geen kosten verbonden, maar… aanmelden is komen!
Doel & Resultaat
Docenten inspireren in het vakgebied natuurkunde en sterrenkunde en de aansluiting met de universiteit versterken.
Programma:
16.30 – 17.00 Inloop. Koffie en thee staan klaar.
17.00 – 18.00 Inhoudelijke lezing over wetenschappelijk onderzoek in Leiden. Afwisselend en sterrenkundig of natuurkundig onderwerp.
18.00 – 19.00 Warme maaltijd met als deelnemers natuurkundedocenten, sprekers van de dag, coördinatoren aansluiting VWO-WO, diverse leden van de wetenschappelijke staf en PR-studenten. Een goede gelegenheid om met collega’s en medewerkers van de universiteit van gedachten te wisselen en contacten te leggen.
19:00 – 20.15 Kleinere onderwerpen over wetenschap, onderwijs en activiteiten in de regio.
20.30 Einde van het programma
Data, tijd & locatie:
De bijeenkomsten duren van 16:30 tot 20:30 uur en vinden plaats bij het Huygens gebouw van Universiteit Leiden
Data (nog onder voorbehoud):
woensdag 26 november
dinsdag 27 januari
donderdag 26 maart
Aanmelden:
Voor meer informatie over de activiteiten van Contact.vwo, aanmelden voor de nieuwsbrief en aanmelden voor een docentenavond kunt u contact opnemen met Lianne van der Meer. Zij is bereikbaar via meer@physics.leidenuniv.nl.
Aansluitingsbijeenkomst voortgezet onderwijs en hoger onderwijs
trends en ontwikkelingen in de Bètavakken
De aansluiting tussen het voortgezet- en hoger onderwijs is immer een punt van aandacht en is altijd geholpen met wederzijdse kennis en begrip van het onderwijs en de uitdagingen in beide sectoren. Daarom organiseert het Bètasteunpunt een aansluitbijeenkomst waar zowel het hoger onderwijs en het voortgezet onderwijs vertegenwoordigd zijn.
Er zijn bijdragen van:
De Stichting Leerplanontwikkeling (SLO) over trends en ontwikkelingen in de natuurwetenschappelijke vakken en wiskunde in het voortgezet onderwijs.
De Hogeschool Rotterdam over hun aansluiting met het voortgezet onderwijs in de volle breedte
De Technische Universiteit Delft met data over de effecten van corona en over de bachelor Molecular Science & Technology over hun matchingsprogramma.
Let op de aankondigingen voor de exacte inhoud van de verschillende bijdragen. Het doel is een informatieve bijeenkomst aan te bieden voor docenten en medewerkers uit zowel het VO als HO. Daarnaast zeker ruimte om met elkaar in gesprek te gaan.
Datum: 8 mei 16 – 20:00 uur
Locatie: TU Delft Campus Teaching Academie (gebouw 32)
Ontwerp zelf effectief lessen met AI
Met aansluitend het Bètacoördinatorenoverleg
Krijg inzicht in de mogelijkheden van AI in het onderwijs en ga zelf aan de slag met praktische tools om zelf lessen te ontwerpen. Je krijgt als docent een stappenplan en praktische handvatten om AI-tools vooral ook veilig, effectief en duurzaam in te zetten.
Workshop effectief lessen ontwerpen met AI – Bart Giethoorn (Natuurkunde docent en oprichter Alfie)
In deze workshop leer je hoe je met AI betere en afwisselender lessen kan maken en geven. Hiervoor kijken we niet alleen naar de beste AI-gereedschappen, maar ook naar de didactiek die hierdoor mogelijk wordt gemaakt. We kijken zowel naar algemene tools (zoals ChatGPT) als naar gereedschappen die specifiek voor het onderwijs zijn gemaakt (zoals openalfie.nl). Een interactieve workshop met veel praktische werkvormen!
Programma
15:45 – 16:00 uur inloop
16:00 – 16:15 uur welkom en inleiding generatieve AI
16:15 – 17:45 uur workshop effectief lessen ontwerpen met AI
17:45 – 18:30 uur buffet voor alle docenten
18:30 – 19:00 uur rondleiding Stanislas
19:00 – 20:00 uur Bètacoördinatoren overleg voor betacoördinatoren
De aanmelding voor deze cursus is inmiddels gesloten
De halfgeleider transistor is een van de belangrijkste uitvindingen uit de moderne geschiedenis: in je mobiele telefoon zitten er tegenwoordig zo’n 20 miljard. Hoe je een transistor ontwerpt leer je in deze lentecursus. Tijdens twee dagen in de voorjaarsvakantie (regio midden) volg je colleges over de werking en fabricage van een transistor. Je ontwerpt met een CAD-programma je eigen transistor in vier lagen halfgeleidend materiaal. Jouw chipontwerp wordt vervolgens op een wafer geplaatst en naar een fabriek gestuurd. Op 27 juni krijg je jouw eigen microchip en kun je testen of die voldoet aan jouw ontwerpcriteria. De microchip neem je daarna natuurlijk mee naar huis!
Naast de colleges en het practicum wordt er ook een bezoek aan een laboratorium en een (kwantum) start up verzorgd.
Dit is een unieke cursus met een beperkt aantal plaatsen. Schrijf je daarom tijdig in! Ook docenten buiten regio Delft zijn welkom!
Begeleider: Rutger Ockhorst
Datum, Tijd & Locatie:
3-daagse cursus (let op twee dagen van deze cursus vallen in de voorjaarsvakantie)
Data: 27 februari 9:00 – 16:00 uur (incl lunch) en 28 februari van 9:00 – 16:00 uur (incl Lunch)
27 juni 2025 (testen microchip en daarna mee naar huis. Tijden later bekend)
Locatie: TU Delft campus
Nobelprijs lezing 2024
Wil jij een inkijkje krijgen in de wereld van wetenschappelijke prestaties en ontdekkingen? Dan nodigen we je graag uit voor de Nobelprijs lezing 2024! Elk jaar organiseren we een lezing die inzoomt op de natuurkunde en scheikunde achter de Nobelprijzen.
Lezingen:
Machine learning met behulp van neurale netwerken door Dr. Dimitrios Zarouchas, associate professor TU Delft, faculteit Lucht- & Ruimtevaart
De Nobelprijs voor de natuurkunde is dit jaar toegekend voor onderzoek dat het fundament heeft gelegd voor machine learning met behulp van neurale netwerken. Dr. Dimitrios Zarouchas verzorgt een lezing rond dit thema. Hij is associate professor aan de TU Delft, faculteit Lucht- & Ruimtevaart. Machine learning is direct van toepassing in zijn onderzoek, onder andere naar de vermoeidheid van composietmaterialen en legeringen.
Voorspellen van eiwitstructuren met computermodellen door Nikolina Šoštarić, assistant professor TU Delft Bio-informatica and Computational Biology
De Nobelprijs voor de scheikunde is dit jaar toegekend voor onderzoek naar het voorspellen van eiwitstructuren en het ontwerpen van eiwitten met behulp van de computer. Naar aanleiding van deze prijs verzorgt Dr. Nikolina Šoštarić een lezing waarbij ze de link tussen scheikunde, biologie en computerwetenschappen in het onderzoek naar eiwitten zal belichten. Ze is assistant professor aan de TU Delft, faculteit Technische Natuurwetenschappen. Ze doet onder andere onderzoek naar de interacties tussen biomoleculen.
Programma:
15:45 – 16:00 uur
Inloop
16:00 – 16:45 uur
Lezing natuurkunde – Machine learning met behulp van neurale netwerken door Dr. Dimitrios Zarouchas, associate professor TU Delft, faculteit Lucht- & Ruimtevaart
16:45 – 17:30 uur
Lezing scheikunde – Voorspellen van eiwitstructuren met computermodellen door Nikolina Šoštarić, assistant professor TU Delft Bio-informatica and Computational Biology
17:30 – 18:30 uur
netwerkbuffet
18:30 – 20:00 uur
Voor betacoordinatoren het Betacoordinatorenoverleg
